Nguyễn Du – Đại thi hào dân tộc và giá trị di sản văn hóa trường tồn

Nguyễn Du (1765 – 1820) là Đại thi hào dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới. Ông tên chữ là Tố Như, hiệu Thanh Hiên, sinh ra tại phường Bích Câu, Thăng Long trong một gia đình khoa bảng, nhiều đời làm quan dưới triều Lê – Trịnh. Cha là Nguyễn Nghiễm, từng giữ chức Đại tư đồ; mẹ là bà Trần Thị Tần, người Bắc Ninh. Mồ côi cha mẹ từ sớm, cuộc đời Nguyễn Du trải qua nhiều biến động gắn với những thăng trầm của lịch sử cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX.

Dưới triều Nguyễn, Nguyễn Du từng đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng và được cử làm Chánh sứ sang Trung Quốc. Tuy nhiên, dù con đường quan trường khá hanh thông, ông luôn trăn trở trước thời cuộc và sớm bộc lộ tư tưởng nhân văn sâu sắc. Nguyễn Du qua đời năm 1820 tại Kinh đô Huế, hưởng thọ 55 tuổi, để lại sự tiếc thương sâu sắc cho hậu thế.

Nguyễn Du để lại một di sản văn học đồ sộ bằng cả chữ Hán và chữ Nôm, tiêu biểu như Thanh Hiên thi tập, Nam Trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục, Văn tế thập loại chúng sinh… Đặc biệt, Truyện Kiều (Đoạn trường tân thanh) là kiệt tác văn học dân tộc, phản ánh sâu sắc hiện thực xã hội phong kiến, đồng thời thể hiện tư tưởng nhân đạo cao cả, niềm cảm thông sâu sắc đối với số phận con người, nhất là người phụ nữ. Tác phẩm đã đưa tiếng Việt và thể thơ lục bát lên đỉnh cao nghệ thuật, trở thành niềm tự hào của văn hóa Việt Nam.

Với giá trị to lớn về tư tưởng, nghệ thuật và nhân văn, Truyện Kiều được lưu truyền rộng rãi suốt nhiều thế kỷ, được dịch ra hơn 30 thứ tiếng và có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống văn hóa, tinh thần của dân tộc. Năm 2013, Đại hội đồng UNESCO vinh danh Nguyễn Du là Danh nhân văn hóa thế giới; nhiều sự kiện kỷ niệm lớn được Đảng, Nhà nước tổ chức nhằm tôn vinh và khẳng định giá trị di sản của ông.

Song song với đó, công tác bảo tồn và phát huy không gian văn hóa Nguyễn Du, trọng tâm là Khu lưu niệm Đại thi hào Nguyễn Du tại Tiên Điền, Hà Tĩnh, luôn được quan tâm đầu tư, trở thành địa chỉ văn hóa – du lịch tiêu biểu, góp phần giáo dục truyền thống và phát triển kinh tế – xã hội địa phương.

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới phát triển, việc phát huy giá trị di sản Nguyễn Du, đặc biệt là Truyện Kiều, có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam. Kỷ niệm 260 năm Ngày sinh Đại thi hào Nguyễn Du không chỉ là dịp tri ân một danh nhân văn hóa lớn, mà còn góp phần lan tỏa các giá trị nhân văn, nhân đạo, bồi đắp bản sắc văn hóa dân tộc, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong thời kỳ hội nhập quốc tế sâu rộng.